Bir sabah uyanıyorsun.
Televizyonda bir heykel devriliyor. Kalabalık bağırıyor. Kameralar yakın plan
çekiyor. Spiker coşkulu: “Tarihi an!” Sanki o an, bir halk yeniden doğmuş gibi
anlatılıyor. Ama ben artık o görüntülere çocuk gibi sevinemiyorum.
Çünkü artık biliyoruz:
Bir heykelin yıkılması, bir liderin öldürülmesi her zaman bir halkın özgürleşmesi anlamına gelmiyor;
hatta çoğu zaman, asıl esaret o toz dumanı dağıldığında başlıyor. Zira gördük
ki tarih bize şunu çok sert bir tokatla öğretti: Emperyalizm bir kapıdan
alkışla girerse, o kapıdan ancak enkazla çıkar.
Irak’ta bir heykel
yıkıldığında dünya alkışladı. “Diktatör devrildi” denildi. Özgürlük manşetleri
atıldı. Fakat o alkışların ardından gelen yıllara baktığımızda geriye ne kaldı?
Parçalanmış bir toplum, mezheplere bölünmüş bir ülke, yerinden edilmiş milyonlar
ve kalıcı askerî varlıklar.
Sonra aynı senaryo
Libya’da tekrarlandı. “Bu kez gerçekten halk kazanacak” denildi. Peki kazandı
mı? Bugün haritası fiilen bölünmüş bir ülkeye bakıyoruz.
Suriye’de “rejim
değişikliği” söylemiyle başlayan sürecin ise kaçıncı yılındayız? Kaç milyon
insan göç yollarında? Kaç şehir yerle bir?
Burada durup soğukkanlı
bir matematik yapmak zorundayız: Bir ülkede adalet mekanizması işlemediğinde
oluşan boşluk, dış aktörler için müdahale alanına dönüşür. Ama o müdahale
hiçbir zaman halk için yapılmaz. Zafiyet kullanılır. İçeride hukuku ve liyakati
kuramayan yapı, dışarıya karşı savunmasız kalır.
Gerçek ulusal güvenlik;
hamasetle değil, sloganla değil, romantik jeopolitik hayallerle hiç değil. Bir
devletin asıl savunma hattı; hukukun üstünlüğü, kurumların işlerliği, liyakat ve
güçlü toplumsal mutabakattır.
Tam da bu yüzden Mustafa
Kemal Atatürk devleti aklın ve hukukun üzerine inşa etti. Dinin ve mezhebin
siyasallaşmasının devleti zayıflatacağını biliyordu. Çünkü adaletin bittiği
yerde boşluk oluşur. Boşluk olan yere de mutlaka bir güç girer.
Şimdi asıl soruya
gelelim: Bir iktidarın devrilmesi gerçekten halkın iktidar olması mı demek?
Çünkü tarih bize şunu gösterdi: Dışarıdan gelen tanklar devrim getirmiyor.
Füzeler özgürlük üretmiyor. Bombardıman eşitlik doğurmuyor.
Evet, bu coğrafyada
baskıcı rejimler var. Evet, insanlar özgürlük istiyor. Evet, kadınlar, gençler,
işçiler daha adil bir düzen talep ediyor. Ama şu gerçeği görmezden gelemeyiz:
Bir ülkeye dış müdahale başladığında, o müdahalenin merkezinde “halk” değil;
çıkar hesapları oluyor.
Petrol. Enerji hatları. Jeopolitik
üstünlük. Silah endüstrisi.
“İnsan hakları” çoğu
zaman paketin üzerindeki süslü etiket oluyor. Bugün aynı söylem İran üzerinden
dolaşıma sokuluyor. “Halkı kurtarma” dili yeniden ısıtılıyor. Tanıdık değil mi?
Trump’ın veya ardıllarının "Size demokrasi getiriyoruz" demesi, bir
kurdun kuzuya "Seni çitten kurtaracağım" demesiyle aynı şey. Bir
diktatöre duyulan haklı öfkeyi, başkasının işgal planına meze yapmamak lazım.
Ben şuna inanıyorum: Bir
diktatöre duyulan öfke anlaşılır. Ama o öfkenin yönünü kim belirliyor, asıl
mesele budur. Öfke çok güçlü bir duygudur. Yanlış ellere geçtiğinde, halkın
enerjisi halkın aleyhine çalışabilir.
Geçmiş örnekler bize şunu
öğretti: Rejim değişebilir. Ama bağımlılık kalabilir. Yönetim değişebilir. Ama
üsler kalabilir. Bayrak değişebilir. Ama ekonomik tahakküm devam edebilir.
İşte o zaman şunu
anlıyoruz: Heykel yıkılmıştır ama zincir kırılmamıştır. Zincir sadece el
değiştirmiştir.
Gerçek özgürlük dışarıdan
paketlenip gönderilen bir ürün de değildir. İthal edilmez. İhale edilmez.
Kiralık değildir. Şunu kalbimize kazımalıyız: Gerçek dönüşüm, gerçek devrim,
toplumun kendi iç dinamikleriyle olur. Uzun, sancılı, çelişkili ama sahici bir
süreçtir.
Fabrikalarda olur.
Üniversitelerde olur. Sokakta olur. Kadınların mücadelesinde olur. İşçinin
grevinde olur. Gençlerin cesaretinde olur. Kısacası halkın kendi örgütlü
iradesiyle olur.
Asıl mesele, asıl
haysiyetli duruş tam da şudur: Ne yerli baskıyı aklamak ne de yabancı
müdahaleyi alkışlamak. İkisine de mesafe koyabilmek. Bu denge zor. Çünkü
yaşadığımız şu kutuplaşma çağında her şey siyah ya da beyaz olsun isteniyor.
Herkes sizden ya “tam destek” ya da “tam karşıtlık” bekliyor. Oysa akıl, bazen
iki yanlış arasında taraf olmamayı, o iki yanlışın dışında üçüncü ve sahici bir
yol inşa etmeyi gerektirir.
Tarihten ders çıkarmak,
diktatörleri savunmak değildir. Ama emperyal müdahaleyi “özgürlük operasyonu”
diye pazarlamak da saflık değildir. Ortadoğu yıllardır bir satranç tahtası gibi
kullanıldı. Hamle yapanlar hep güçlü devletlerdi. Bedel ödeyenler ise hep
halklar oldu.
Ben artık manşetlere
değil, sonuçlara bakıyorum. Eğer bir operasyonun ardından ülke daha bağımsız,
daha eşit, daha barışçıl hale gelmiyorsa; orada “kurtuluş” değil, yeniden
dizayn vardır. Bu coğrafyanın insanları figüran değil. Başkasının senaryosunda
rol almak zorunda değil.
Halkların kaderi,
başkentlerde çizilen strateji belgeleriyle değil; kendi bilinçli
örgütlenmeleriyle değişir. Gerçek devrim tank gölgesinde yazılmaz. Gerçek
özgürlük brifing dosyalarında hazırlanmaz.
Ve şunu açıkça
söylüyorum: Başkasının planında rol almayacağız. Figüran olmayacağız. Ya kendi
kaderimizi yazacağız ya da o senaryoyu yırtacağız.
Çünkü özgürlük ya
bağımsızlıkla gelir ya da adı özgürlük değildir. Günün sonunda, o toz duman
dağıldığında elimizde kalan tek şey; ya başkasının yazdığı senaryodaki rolümüz
ya da kendi yazdığımız haysiyetli hikayemiz olacak.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder